پيشينه تاريخي(زبان،فرهنگ و آداب و رسوم،قوميتها)

ازآنجايي كه فارس در دوره هخامنشيان از اهميت ويژه اي برخوردار و پادگان هاو كاخهاي هخامنشيان در نقاط مختلف استان پراكنده بودند  اين منطقه نيز به دليل موقعيت استراتژيك خصوصاً نزديكي به خليج فارس و بندر سيراف از اهميت و جايگاه ويژه اي برخوردار بوده است.امروزه بازمانده هاي يكي از كاخهاي هخامنشيان در روستاي شلدان شهرستان مهر موجود مي باشد اين اثر از لحاظ معماري و نقش و نگارهايي كه در دل آن كنده شده است شباهت بسيار نزديكي به معماري تخت جمشيد دارد .ستونها و سر ستونهاي اين كاخ از نظر حجم و شكل عيناً سر ستونهاي تخت جمشيد مي باشد و گل لوتوس كه از مشخصه هاي معماري تخت جمشيد است در اين اثر نيز وجود دارد وجود اين اثر مهم تاريخي و آثار ديگري كه معروف به خانه گبري مي باشد و استودانهاي دهستان خوزي و ديگر آثار مربوط به ايران باستان در اين شهرستان حكايت از آباداني و رونق زياد آن در 2500 سال پيش دارد.

اين منطقه نيز چون ساير نقاط كشور در طول تاريخ فراز و نشيبهايي داشته است .در مقاطعي از تاريخ بطرف آباداني و رونق پيش رفته و گاهي نيز از رونق افتاده است . وجود معماري دوره اسلامي چون مسجد جامع فال و ديگر مساجد و امام زاده ها و سنگ قبرهاي بر جاي مانده از دوره اسلام  و نوشته هاي جهانگرداني چون شاردن در دوره صفويه در ارتباط با رونق و آباداني  اين منطقه  و مهاجرت سادات محترم در دوره صفويه از مكه و مدينه به مركز شهرستان مهر نشان از رونق و پويايي اين شهرستان در طول تاريخ مي باشد . مردم شهرستان مهر در طول تاريخ همواره مدافع اسلام  آزادي و استقلال مملكت بوده اند چنانچه در زمان مشروطه با ساماندهي و اعزام قشون به ياري سيد عبدالحسين لاري شتافته اند .فال اسير شيرازي نيز نقش ارزنده اي در نهضت تنباكو داشته است و در جريان ملي شدن صنعت نفت و  مبارزه با استعمار انگليس در جنوب بنا به گفته كاوه بيات  مردم منطقه مهر و گله دار نقش به سزايي داشته اند.

قوميتها:

طايفه عرب:

سالهاي پيش به علت عدم ثبات اقتصادي و جنگهاي متعدد در كشورهاي عربي حوزه خليج فارس،   نا امني و عدم وجود بازار كار و امنيت لازم براي زندگي،جمعي از اعراب مناطق مختلف حوزه عربي خليج فارس به ايران عزيمت  و در نقاط مختلف شهرستان بخصوص شهرها و سرزمينهاي جنوبي ايران ساكن شده و اكثر آنها نيز اهل تسنن مي باشند.

اين اعراب در دو روستا به نامهاي چاه گل و گري خوزي زندگي مي كنند .اين دو روستا از30 خانوار و 150 نفر جمعيت تشكيل شده است. و شغل اصلي آنان دامداري مي باشد.

اهالي اين دو روستا به صورت دامداران يكجا نشين در چادرها و كپرها و منازل سنگي و خشتي  بسيار قديمي زندگي مي كنند.مذهب مردم تسنن و همگي به زبان عربي تكلم ميكنند.از كمترين امكانات رفاهي و بهداشتي برخوردارند و بعلت قرار گرفتن در مناطق صعب العبور و پراكنده بودن جمعيت آنان هيچ مركزي وجود ندارد تا بتواند به آنان خدمات ارائه نمايد.

سطح تحصيلات 20 نفر از آنان در حد خواندن و نوشتن مي باشد و تنها يك مركز آموزش ابتدايي در اين روستا وجود دارد كه دختران و پسران به صورت ادغام در اين مدرسه درس مي خوانند.

به دليل عدم وجود برق و امكانات لازم، ارتباط راديويي و سيما به صورت قابل ملاحظه وجود ندارد.

از نظر فرهنگ عامه نيز برنامه هاي عروسي و عزاداري در ميان طايفه بصورت سنتي و قديمي بر گزار مي گردد و نسبت به ازدواج و مسائل اخلاقي و محارم تعصب خاصي دارند .به علت شرايط منطقه اي و مصلحتي سعي مي كنند كه از بر پايي مراسم عروسي و جشن در ماههاي محرم و صفر پرهيز نمايند.

طايفه عمله:

اين طايفه جزء طوايف تركهاي عشايري و قشقايي كه در اكثر نقاط ايران متفرق هستند،مي باشد.و بصورت كوچ نشين و يكجا نشين  زندگي مي نمايند و به زبان تركي تكلم مي كنند و تمام آداب و رسوم تركهاي عشايري و قشقايي را در خود دارند.

محل استقرار اين طايفه در منطقه دارالميزان و 40 كيلومتري شمال غرب و غرب شهر گله دار است،و شغل آنها دامداري و نگهداري گوسفند مي باشد و به صورت محدود نيز به توليد جو و گندم و ساير محصولات كشاورزي مي پردازند .اين طايفه يكجا نشين است و در روستاي كريم آباد بخش گله دار سكونت دارند دين آنان اسلام وداراي مذهب تشيع مي باشند و زبان رايج آنان نيز تركي قشقايي است.  از حيث ارتباطات نيز بوسيله راههاي شوسه جهت عزيمت به ساير نقاط شهرستان و يا شهرستانهاي ديگر استفاده مي كنند.

تنها يك واحد آموزشي در مقطع ابتدايي آن هم به صورت مختلط دختران و پسران فعاليت مي نمايد و از حيث امكانات آموزشي درتنگنا مي باشد.

طايفه آهنگر:

اين طايفه كه بزرگترين طايفه عشايري در سطح شهرستان مي باشد از تركهاي قشقايي ( كاوياني) كه معمولاً در مسير بيضاء ، سميرم و ... ييلاق و قشلاق مي كنند تشكيل شده است طايفه آهنگركه 410 خانوار و 2060نفر به صورت پراكنده مي باشد در منطقه دار الميزان سكونت دارند شغل اكثر آنان دامداري و تعدادي هم به كشاورزي مشغول هستند اين طايفه فقط چهار ماه از سال در منطقه          دار الميزان سكونت دارند .مسير كوچ آنان دار الميزان،فراشبند ،فيروز آباد،شيراز،سميرم و... است. دين آنان اسلام و مذهب آنان تشيع و به زبان تركي تكلم مي كنند.به دليل كوچ نشين بودن هيچ گونه مسجد يا حسينيه اي ندارند كه به فعاليتهاي مذهبي و شعائر ديني بپردازند.

تنها 150 نفر دانش آموز به صورت عشايري در مقطع ابتدايي و راهنمايي در حال تحصيل هستند . به دليل كوچ نشين بودن از كمترين امكانات رفاهي از جمله آب،برق،تلفن و ... برخوردارند.

از لحاظ اقتصادي با توجه به آماده سازي و بعد از آن بهره برداري از بزرگراه ارتباطي منطقه عسلويه به مركز استان فارس كه از همين منطقه دار الميزان عبور مي كند شرايط اقتصادي خاصي و تحولات چشمگيري صورت خواهد گرفت. با باز شدن اين مسير و تردد عمومي و نيز ارتباطي كه از اين جهت در منطقه حاصل مي شود موجب تغييراتي در ايجاد فرهنگ و احياي وضع سياسي خواهد شد.

طايفه بلوچ:

از زمانهاي بسيار قديم گروههايي از بلوچستان به علت بروز خشكسالي و قحطي در منطقه بلوچستان ناگزير به مهاجرت گرديدند كه عده اي از آنها در شهرستان مهر ساكن شده اند به علت وجود مراتع غني در كوهها و ارتفاعات منطقه بيشتر آنها به شغل دامداري مشغول شده اند و به صورت غار نشيني و چادر نشيني در كوهها و بعضي از آنها در روستاهايي از جمله چاه كبگان ، چاه دروا، كارون و جاسم آباد و... در بخش گله دار و در روستاهاي قلعه محمد علي ،غلام آباد ، تنگهاي مهر ، زيغان و فارياب در بخش مركزي و روستاي خوزي در بخش وراوي ساكن شده اند.

جمعيت آنان 3150 نفر كه از 530 خانوار تشكيل شده است،مي باشد و شغل اكثر آنان دامداري و تعدادي هم كارهاي خدماتي ،بنايي و كشاورزي مي باشد. اين طايفه يكجانشين بوده و در روستاها و مكانهايي كه به آن اشاره شد سكونت دارند .

 دين آنان اسلام مي باشد كه از اين تعداد 1450 نفرداراي مذهب تشيع و 1700 نفر مذهب تسنن مي باشد . زبان آنان فارسي به صورت محلي ( لهجه جنوبي شبيه بندري هاي جنوبي) صحبت مي كنند . اين طايفه در انجام فرايض ديني همانند نماز ، روزه ، خمس و ... تعهد و تعصب خاصي دارند . عده اي از اين طايفه كه در روستاهاي بزرگ ساكن هستند از امكانات رفاهي و بهداشتي برخوردار مي باشند اما اكثريت آنان كه در روستاهاي كوچك و تنگهاي منطقه سكونت دارند از امكاناتي نظير آب ،برق،تلفن و صدا و سيما كم بهره يا بي بهره اند.

با توجه به اينكه بلوچها در اكثر مناطق شهري و روستايي اين شهرستان پراكنده شده اند  و از لحاظ اقتصادي ، اجتماعي، فرهنگي،سياسي و... در تمام شهرستان و با تمام مردم عجين شده اند محاسبه ،بررسي و كسب آمار و اطلاعات لازم در اين خصوص غير ممكن شده است .

خوراك:

در آشپزي و تهيه خوراك نيز از انواع سبزيها و گوشت سفيد و قرمز استفاده منمايند در روستاها انواع لبنيات مانند ماست،كره ، پنير ، كشك ،براي مصارف محلي توليد مي گردد.و از غذاهاي محلي مي توان آش ، حليم ،معجون،نانهاي محلي «فلزين »و « ارين»و كلوچه وجلّاب... نام برد.

همچنين انواع مربا جات و ترشيجات براي مصارف خانگي تهيه مي گردد.

پوشاك:

نحوه پوشش زنان و مردان در شهرستان نيز متفاوت مي باشد .در قديم مردان از شال و كلاه استفاده مي نمودند و شلوار و گيوه هاي مخصوص داشتند،زنان نيز در بعضي از محل ها از تنبان به شكل پوشش زنان قشقايي استفاده مي كردند.بعضي از آنها نيز از لباس مخصوصي به نام دولي استفاده مي كردند.اما امروز  در بعضي از روستاها از لباسهاي محلي استفاده مي نمايند و اكثر مردم از لباسهاي امروزي و رسمي كه در ساير نقاط كشور ( شهرهاي بزرگ) استفاده مي گردد،استفاده مي نمايند.

وسايل حمل و نقل:

در گذشته هاي دور مردم براي كاشت و برداشت محصولات كشاورزي شان از چارپايان مانند الاغ ، قاطر،

اسب، شتر و يا گاو استفاده مي كردند و همچنين براي عبور و مرور و جابجايي نيز از چارپايان استفاده مي شد تجارت و اقتصاد و رفت و آمد به شهرها و مناطق همجوار نيز با استفاده از چارپايان بود وبه  افرادي كه تجارت پيشه بودند چاربدار مي گفتند.

شغل:

شغل مردم شهرستان در گذشته كشاورزي همچون كشت جو،گندم،عدسي ، ذرت ، سيب زميني لوبيا ، خيار ، هندوانه ، گوجه ، بادمجان و انواع سبزيجات بوده است.

 تعدادي از مردم نيز به دامپروري مي پرداختند و به دليل همجواري با كشورهاي حاشيه خليج فارس عده اي نيزبه كار تجارت از طريق دريا مشغول بودند.

مراسم سوگواري:

مراسم سوگواري و مناسبتهايي كه ويژه ي عزاداري ائمه معصومين و امامان (ع) ميباشد در شهرستان مهر برگزار مي گردد و از شيوه و متدهاي خاصي بهره مي گيرد بطوريكه اجراي چنين مراسم هايي جزء سنت  و فرهنگ اصيل مردم اين منطقه مي باشد.سنت مردم در ايام ماه محرم به اين صورت است كه در روز اول ماه محرم اكثريت قريب به اتفاق مردم به نشانه ماتم سرور شهيدان،امام حسين (ع) لباس مشكي به تن مي كنند و از اول محرم تا سيزدهم در حسينيه ها و تكايا شركت فعال دارند و جلسات عزاداري و سوگواري و نيز مجالس روضه خواني به پا ميكنند و به مديحه سرايي مي پردازند و هر شب و ظهر به سوگواران شام و نهار مي دهندهمچنين در ايام رمضان،ايام فاطميه ، اربعين حسيني و يا شهادت هر كدام از ائمه معصومين و امامان، مجالس روضه خواني تشكيل مي دهند.

جشن و عروسي:

مردم شهرستان مهر برنامه بسيار جذاب و ديدني را براي ولادت امامان معصوم و اعياد نوروز فطر و عروسي ها تدارك مي بينند. در ولادت امامان معصوم به اجراي سرود و موسيقي سنتي،قرائت شعر،مولودي خواني،برنامه هاي طنز و غيره مي پردازند.

قبل از عيد فطر نيز مردم لباس نو تهيه مي كنند و در روز عيد فطراز لباسهاي نو خود استفاده  ميكنند و به ديد و بازديد از دوستان و آشنايان مي پردازند. براي ايام نوروز نيز برنامه اي خاص دارند از  جمله يك هفته قبل از عيد نوروز به خانه تكاني مي پردازند و ملزومات سفره هفت سين را فراهم مي كنند و در روز تحويل سال از قرآن استخاره ميگيرند و تفأل به حافظ باز ميكنند و به ديدار بزرگترها ميروند و معمولاً بزرگترهاي خانواده به ديگران عيدي مي دهند.

تعزيه خواني:

مراسم تعزيه خواني در مركز و تعدادي از روستاهاي شهرستان به مدت 10 روز برگزار مي گردد و هر روز را با نام يكي از ياران  شهيد امام حسين(ع) نام گذاري شده است.تعزيه خواني معمولاًدر دو گروه اوليا خوان و اشقيا خوان صورت ميگيرد . صحبت هايي كه رد و بدل مي شود به صورت منظوم مي باشد و به شكل سؤال و جواب مطرح مي گردد و تعداد ابيات از دو تا سه بيت شروع و گهگاه به 10 تا 15 بيت  ميرسد

اجراي تعزيه خواني از اين قرار است كه ايفا كننده نقش بايد منتظر نسخه گردان باشد و هر كس به نوبت اشعار خود را كه از قبل تهيه شده است،را بخواند.